MCP Server چیست؟ راهنمای Model Context Protocol

MCP یا Model Context Protocol یک استاندارد باز برای اتصال مدل‌های هوش مصنوعی به ابزارها و داده‌هاست. پیش از MCP، اتصال هر دستیار هوش مصنوعی به هر سرویس، کد اختصاصی جداگانه‌ای می‌خواست. با MCP، یک ابزار یک بار به‌صورت MCP Server نوشته می‌شود و هر برنامه سازگاری می‌تواند از آن استفاده کند. در این مقاله توضیح می‌دهیم MCP Server چیست، از چه اجزایی تشکیل شده، چطور کار می‌کند و چه کاربردهایی دارد.

MCP چه مشکلی را حل می‌کند؟

فرض کنید سه برنامه هوش مصنوعی (یک دستیار دسکتاپ، یک ویرایشگر کد و یک چت‌بات سازمانی) دارید و می‌خواهید هرکدام به چهار سرویس (دیتابیس، سیستم تیکت، گیت‌هاب و فایل‌ها) وصل شوند. بدون استاندارد، باید ۱۲ اتصال جداگانه بنویسید. MCP این مسئله را به «یک بار نوشتن، همه‌جا استفاده کردن» تبدیل می‌کند: هر سرویس یک MCP Server دارد و هر برنامه سازگار با MCP می‌تواند به همه آن‌ها وصل شود؛ شبیه کاری که USB برای اتصال دستگاه‌ها انجام داد.

MCP در اواخر ۲۰۲۴ توسط Anthropic به‌صورت استاندارد باز منتشر شد و خیلی زود توسط ابزارها و شرکت‌های مختلف پذیرفته شد.

معماری: Host، Client و Server

• Host: برنامه‌ای که کاربر با آن کار می‌کند و مدل زبانی را در خود دارد؛ مثل یک دستیار دسکتاپ، یک IDE یا یک پلتفرم ایجنت.
• Client: بخشی درون Host که با یک MCP Server ارتباط برقرار می‌کند. برای هر سرور، یک Client جداگانه وجود دارد.
• Server: برنامه‌ای مستقل که ابزارها و داده‌های یک سرویس مشخص را با فرمت استاندارد در اختیار قرار می‌دهد؛ مثلاً MCP Server دیتابیس PostgreSQL یا سیستم فایل.

پیام‌ها بین Client و Server با فرمت JSON-RPC ۲.۰ رد و بدل می‌شوند.

قابلیت‌های MCP Server: Tools، Resources و Prompts

هر ابزار یک نام، توضیح و طرح ورودی (JSON Schema) دارد. مدل بر اساس توضیح تصمیم می‌گیرد چه زمانی و با چه ورودی ابزار را صدا بزند؛ پس کیفیت توضیح ابزارها مستقیماً روی رفتار ایجنت اثر دارد.

روش‌های ارتباط: stdio و HTTP

• stdio: Host سرور را به‌صورت یک فرایند محلی اجرا می‌کند و پیام‌ها از ورودی و خروجی استاندارد رد و بدل می‌شوند. ساده و مناسب ابزارهایی که روی همان کامپیوتر اجرا می‌شوند.
• Streamable HTTP: سرور به‌صورت سرویس شبکه روی یک سرور مجازی اجرا می‌شود و چند کاربر یا برنامه از راه دور به آن وصل می‌شوند. این روش در نسخه‌های جدید مشخصات MCP جایگزین روش قدیمی‌تر HTTP+SSE شده است و برای احراز هویت از OAuth پشتیبانی می‌کند.

یک درخواست از ابتدا تا انتها

1. Host هنگام شروع به MCP Serverها وصل می‌شود و فهرست ابزارهای هرکدام را دریافت می‌کند.
2. کاربر می‌پرسد: «تیکت‌های باز مشتری X چیست؟»
3. مدل، با دیدن فهرست ابزارها، تصمیم می‌گیرد ابزار search_tickets را با ورودی مشتری X صدا بزند.
4. Host، معمولاً پس از تأیید کاربر، درخواست را از طریق Client به MCP Server می‌فرستد.
5. Server کوئری را اجرا و نتیجه را برمی‌گرداند.
6. مدل نتیجه را می‌خواند و پاسخ نهایی را برای کاربر می‌نویسد.

نمونه ساده MCP Server با پایتون

با SDK رسمی پایتون، ساخت یک MCP Server چند خط کد است:

pip install "mcp[cli]"

import shutil
from mcp.server.fastmcp import FastMCP

mcp = FastMCP("server-monitor")

@mcp.tool()
def disk_usage(path: str = "/") -> str:
    """فضای کل، استفاده‌شده و آزاد دیسک را برای مسیر داده‌شده برمی‌گرداند."""
    total, used, free = shutil.disk_usage(path)
    gb = 1024 ** 3
    return f"کل: {total // gb} GB، استفاده‌شده: {used // gb} GB، آزاد: {free // gb} GB"

if __name__ == "__main__":
    mcp.run()  # به‌طور پیش‌فرض stdio؛ برای شبکه: transport="streamable-http"

این سرور یک ابزار فقط‌خواندنی دارد. راه‌اندازی MCP Server روی VPS برای دسترسی تیمی، همراه با احراز هویت و Reverse Proxy، در راه‌اندازی MCP Server شخصی روی VPS آمده است.

کاربردهای رایج

• توسعه نرم‌افزار: دسترسی دستیار کدنویسی به مخزن کد، Issueها، مستندات و دیتابیس توسعه.
• پشتیبانی و فروش: اتصال به CRM و سیستم تیکت برای پاسخ مبتنی بر اطلاعات واقعی مشتری.
• عملیات زیرساخت: مشاهده وضعیت سرورها، لاگ‌ها و هشدارهای مانیتورینگ.
• دانش سازمانی: جستجو در اسناد، ویکی و فایل‌های داخلی.
• اتوماسیون: پلتفرم‌هایی مثل n8n می‌توانند هم MCP Server را مصرف کنند و هم ورک‌فلوها را به‌صورت MCP Server ارائه دهند. برای ساخت ایجنت با n8n، ساخت AI Agent با n8n و Ollama را ببینید.

تفاوت MCP با Function Calling

Function Calling قابلیت مدل است: مدل می‌تواند درخواست ساختاریافته برای اجرای یک تابع تولید کند. MCP یک لایه بالاتر است: استانداردی برای اینکه این توابع چطور تعریف، کشف و اجرا شوند. MCP از Function Calling مدل استفاده می‌کند و آن را قابل حمل می‌کند؛ ابزاری که یک بار به‌صورت MCP Server نوشته شود، در هر Host سازگار و با هر مدلی که از Tool Calling پشتیبانی کند، قابل استفاده است.

نکات امنیتی

MCP Serverها به داده‌ها و سیستم‌های واقعی دسترسی دارند و ایجنتی که فریب بخورد، با همان دسترسی‌ها عمل می‌کند. مهم‌ترین اصول:

• فقط ابزارهای لازم را فعال کنید و برای هر سرور توکن با کمترین دسترسی بسازید.
• اقدامات غیرقابل بازگشت را منوط به تأیید انسانی کنید.
• MCP Serverهای آماده را فقط از منابع معتبر نصب کنید و نسخه را ثابت نگه دارید.
• سرورهای راه دور را با HTTPS و احراز هویت محافظت کنید.

تهدیدها و راهکارها به‌تفصیل در امنیت MCP Server و AI Agentها بررسی شده است.

سوالات متداول